نصاب تعلیمی

تكنولوژي آموزشي در يك نگاه

تكنولوژي آموزشي به مفهوم كلي آن از اوايل سده ي بيستم ميلادي تدريجا در حال شكل گيري بوده است . به تدريج تغييراتي در موضوع و مفهوم آن صورت گرفته است. اين تحولات ناشي از تغيير در نگرش ها و توجه به رويكردهاي خاص روانشناختي بوده است(ديويس،1976،ترجمه ي نوروزي و امير تيموري،1373).

در دايره المعارف تعليم و تربیت تكنولوژي آموزشي يك رشته از دانش و حرفه معرفي مي شود كه داراي سه جنبه است:

الف. جنبه اول
اين جنبه بر رسانه هاي جديد و استفاده از آن در آموزش و يادگيري تاكيد دارد. از اين جنبه تكنولوژي آموزشي به تمام ابزارها و رسانه هايي گفته مي شود كه امر آموزش و يادگيري را تسهيل مي كنند؛ مي توان اين بعد را بعد سخت افزاري ناميد.

ب. جنبه ي دوم
رشد و تكوين الگوهاي آموزشي و تعامل بين نگرش سيستمي و اصول نظريه هاي ارتباطات باعث شده است بعد جديدي به تكنولوژي آموزشي اضافه شود. جنبه ي دوم فراگرد روش هاي طراحي نرم افزارها يا مواد آموزشي است كه به يادگيري بهتر منجر مي شود، مانند آموزش برنامه ريزي شده كه در آن از اصولي چون تعيين هدف ها، انتخاب روش ها، تهيه ي منابع، آزمايش، ارزشيابي و اجرا بحث مي شود. از اين جنبه ديدگاه تكنولوژي آموزشي مجموعه اي روش ها و فراگردهايي است كه در طراحي، اجرا و ارزشيابي آموزش به كار گرفته مي شود.

ج.جنبه ي سوم
در كنار تعريف دوم از تكنولوژي آموزشي كاربرد جديدي براي اين علم تعريف شده كه ناشي از بكارگيري اين علم در محيط هاي خاص آموزشي بود.
جنبه ي سوم به ويژگي هاي حل مسئله تاكيد دارد و از اين جنبه تكنولوژي آموزشي مجموعه اي روش ها و استراتژي هاي است كه با ديد سيستمي به تجزيه و تحليل برنامه هاي آموزشي مي پردازد و پس از يافتن مشكلات و علل آن ها براي رفع معضلات و موانع راه حل ارائه مي دهند.

سه رویكرد كلي در ارتباط با تكنولوژي آموزشي وجود دارد (ديويس،1976، ترجمه ي نوروزي و امير تيموري،1373) كه عبارتند از :

) hardware Approach 1- رويكرد سخت افزاري (
اين رويكرد كه تكنولوژي آموزشي اساسا مبتني بر آن شكل گرفته است بر اهميت وسايل كمك آموزشي تاكيد دارد. ريشه هاي اين مفهوم از تكنولوژي آموزشي را مي توان در كاربرد علوم فيزيكي در نظام آموزشي و حرفه آموزش پيگيري كرد. در اين رويكرد ، روند تدريس با استفاده فزاينده از وسايل كمك آموزشي تدريجا مكانيزه شده است. اين وسايل كمك آموزشي موجب انتقال ، تقويت، توزيع و ضبط مواد آموزش شده و در نتيجه اثر بخشي معلم را افزايش مي دهد، يعني بدون اين كه خللي در دستيابي شاگردان به معلم مجرب و شايسته ايجاد كند، معلم مي تواند به آموزش تعداد هرچه بيشتر از شاگردان بپردازد. بنابراين ديد تكنولوژي آموزشي به تمام وسايل و ابزارها و رسانه هايي گفته مي شود كه امر آموزش و يادگيري را آسان مي كند.

) Software Approach 2- رويكرد نرم افزاري(
اين رويكرد كه بعدها در پي رويكرد اول شكل گرفت و عمدتا به بهره گيري از يافته هاي روانشناسي خصوصا اصول يادگيري در شكل دهي مستقيم و آگاهانه رفتار تاكيد دارد. ريشه هاي آن در كاربرد علوم رفتاري در وسايل يادگيري قابل پيشگيري است. اين ديدگاه از تكنولوژي آموزش در ارتباط نزديك با اصول جديد يادگيري برنامه اي است و با فعاليت هاي نظير نوشتن اهداف كامل و دقيق ، انتخاب راهبردهاي يادگيري مناسب، تشويق پاسخ هاي صحيح و ارزشيابي مداوم مشخص مي شود.

)System Approach 3- رويكرد سيستمي (
در اين رويكرد تكنولوژي آموزشي ، با به هم آميختن رويكردهاي سخت افزاري و نرم افزاري و افزودن نگرش سيستمي به مسائل تربيتي ، بين نظر و عمل آموزش پلي مي زند. اين جنبه بر ويژگي هاي حل مسئله تاكيد دارد.

تعريف تكنولوژي آموزشي
اساسي ترين هدف تكنولوژي آموزشي يادگيري بهتر و عميق تر است و يكي از راههاي وصول بدين هدف بكارگيري حواس مي باشد. هرچه از حواس بيشتر و متنوع تر در جريان ياددهي و يادگيري استفاده شود، يادگيري سريع تر مي شود(احديان و محمدي، 1377).
جي آرگاس، تكنولوژي آموزشي را در طراحي سازمان يافته و استقرار يك سيستم فراگيري كه از مزاياي روش هاي جديد تدريس بهره گيري مي كند، مي داند(احديان و محمدي،1377).
در سال هاي اخير تجديد نظرهايي در تعريف تكنولوژي آموزشي صورت گرفته است. كه اين تجديد نظرها مبتني بر ديدگاهاي روان شناسي شناختي مي باشد. تكنولوژي آموزشي با توجه به اين تجديد نظرها عبارت است از : مجموعه نظريه ها، روش ها و دستورالعمل هايي است كه در طراحي، اجرا، ارزشيابي و حل مشكلات برنامه هاي آموزشي به كارگرفته مي شود(فردانش،1382).

در ديدگاهي ديگر، سير تحول تكنولوژي آموزي را مطابق جدول سلز(1997) (به نقل از فردانش، 1382) به سه دوره تقسيم مي كنند.

پس مي توان عنوان داشت، تكنولوژي آموزشي عبارت است از : " طريقه اي نظامند براي طراحي، اجرا، ارزشيابي كل فرايند ياددهي _ يادگيري بر اساس اهداف مشخص و مبتني بر پژوهش ها مربوط به يادگيري و علوم ارتباطات و با استفاده از تلفيقي از منابع انساني و مادي براي دستيابي به آموزش موثر(رايگلوث، ترجمه ي فردانش، 1384).

نقش تكنولوژي آموزشي
نقش عمده ي تكنولوژي آموزشي كمك به بهبود كارايي كلي فرايند تدريس و يادگيري است كه مي توان به موارد زير اشاره داشت :

1- افزايش كيفيت يادگيري ، يا ميزان تسلط بر آن
2- كاهش مدت زمان مورد استفاده يادگيرندگان جهت دسترسي به اهداف مورد نظر
3- افزايش كارايي معلمان برحسب تعداد يادگيرندگاني كه به آموزش آن ها مي پردازند، بدون كاهش كيفيت يادگيري
4- كاهش هزينه ها ، بدون اين كه بركيفيت تاثير بگذارد
5- افزايش استقلال يادگيرندگان و انعطاف امكانات آموزشي(احديان و رمضاني، محمدي، 1387).

تكنولوژي آموزشي، تكنولوژي هاي منفردي نيستند بلكه تركيبي از نرم افزارها و سخت افزارها هستند. اين تكنولوژي ها ممكن است تركيبي از كانال ها ي صدا، كدهاي كامپيوتري، داده ها، گرافيك، ويدئو و يا متن را به كار ببندند. اگرچه كاربردهاي تكنولوژي معمولا با ويژيگ هاي سخت افزاري (نظير ويدئو و كامپيوتر) مشخص مي شوند. از ديدگاه آمزش و پرورش، ماهيت آموزش اريه شده مهم تر از وسايل ارائه ي آموزش مي باشد(صابري،1380).

روند گرايشات فعلي تكنولوژي آموزشي
گرايشاتي كه ناشي از تكنولوژي آموزشي است مي تواند چهره ي تعليم و تربيت را تغيير دهد. اين گرايشات شامل موارد زير است:

1- استمرار و حركت فزاينده به طرف آموزش فراگير محوري به جاي معلم محموري
2- افزايش تداوم در استفاده از مواد يادگيري انفرادي، به جاي موقعيت هاي تدريس – يادگيري چهره به چهره
3- افزايش اين استنباط كه ماهيت تعليم و تربيت خيلي با ارزش تر از تدريس حقايق و اصول مي باشد. به عبارت ديگر فرايندهاي يادگيري مهم تر از محتواهاي برنامه درسي است.
4- افزايش درك اهميت توانمندي كلي مرتبط به زندگي واقعي، از قبيل مهارت هاي بين شخصي ، مهارت هاي رهبري ،‌تفكر خلاق و مهارت هاي حل مسئله ، به جاي يادگيري خصوصيات و ويژگي هاي شغل خاص
5- استمرار حركت و فعاليت جهت تصريح و تبيين ماهيت بازده هاي يادگيري مورد نظر، از قبيل تنظيم شاخص هاي شايستگي و تنظيم معيارهاي عملكرد(اغلب مبتني بر اهداف)
6- استمرار گسترش سريع تكنولوژي اطلاعات و سيستم هاي رايانه اي
7- به علت اين كه در اغلب منازل سيستم هاي سرگرمي خانگي مشابه تكنولوژي ها و رسانه هاي پيشرفته مثل سخت افزارها ، ترم افزارها و ديسك هاي ليزري تعاملي وجود داردف انتظامات فراگيران نيز بالا رفته است. (احديان و رمضاني ، محمدي،1378). ئ اين موضوع مي تواند ديدگاههاي موجود در تعليم وتربيت و در نتيجه تكنولوژي آموزشي را تغيير دهد.
8- تكنولوژي آموزشي امروزه در جهت انفرادي شدن يادگيري پيش مي رود و در اين راستا از رسانه اي مختلف از جمله رسانه هاي نوين نظير نرم افزارهاي چندرسانه اي نوين نظير نرم افزاهاي چندرسانه اي بهره مي گيرند بنابراين جا دارد كه در اين باره توضيحاتي ارائه شود.