نصاب تعلیمی

امروزه تلویزیون و فیلم وقت و توجه بسیاری از مردم را به خود اختصاص داده است. تلویزیون از جمله وسایل ارتباط جمعی است که در امر آموزش بکار گرفته شده است. به طور کلی تلویزیون تأثیرات عمیقی بر مخاطبین خود می گذارد. کالاهان و کلارک برنامه های تلویزیون را به سه دسته تقسیم کرده اند که عبارتند از:
1. تلویزیون آموزشی
2. تلویزیون فرهنگی
3. برنامه های تجارتی و عمومی (احدیان و محمدی، 1377).

مقصود از تلویزیون آموزشی آن دسته از برنامه های آموزشی است که صرفاً برای آموزش کلاسی مطرح شده اند. تلویزیون فرهنگی به برنامه هایی اطلاق می گردد که برای آموزش کلاس تهیه نمی شوند بلکه هدف تربیتی این برنامه ها، کلی است. برنامه های تجارتی و عمومی تلویزیون شامل فیلمهای تفریحی و خدمات عمومی برنامه های شبکه ارتباطی تلویزیون و ایستگاههای محلی است.
«تلویزیون آموزشی وسیله ای است، سمعی و بصری برای رساندن پیامهای آموزشی به مخاطب (دانش آموز) از طریق امواج ماهواره ای» (همان، ص 62)

مزایای استفاده از تلویزیون در آموزش
برخی از مزایای استفاده از تلویزیون در آموزش را می توان به شرح ذیل بیان کرد:
1. انتقال برنامه های زنده و تصاویر متحرک را از طریق کابل، میکروویو، کانالهای ماهواره ای و کانالهای تلویزیون آموزشی میسر می سازد.
2. به مدارس و مراکز آموزش عالی یا دیگر مؤسسات امکان می دهد تا در هنگام پخش برنامه های تلویزیونی را تماشا کنند در صورت نیاز برنامه های مطلوب را ضبط نموده و در موقعیتهای دیگر نیز مجدداً پخش نمایند.
3. امکان تولید برنامه هایی که مطابقت کامل با اهداف و نیازهای آموزشی ما دارند.
4. شاگردان را در جریان آخرین حوادث و وقایع جاری نظیر ارسال اقمار مصنوعی به فضا قرار می دهد.
5. امکان پیشرفت شاگردان با مشکل کلامی و شکستن بعد زمان و مکان.
6. از طریق استفاده از خاصیت بزرگ نمایی، مشاهده اشیاء و موجودات بسیار کوچک را برای شاگردان میسر می سازد.
7. امکان مشاهده و بازبینی آزمایشهایی که به هر دلیل امکان مشاهدۀ مستقیمم آنها وجود ندارد.
8. یک اثر پر ارزش و نادر هنری را می توان در معرض دید و تحسین همگان قرار داد.
9. تدریس از راه تلویزیون به ما امکان می دهد دانش آموزان خود را از نوعی تجربۀ مشترک بهره مند سازیم.
10. در یک محدوده از زمان، انتقال حجم بیشتری از اطلاعات توسط تلویزیون امکان پذیر است. در مقایسه با تدریس حضوری.

محدودیت های استفاده از تلویزیون در آموزش
برخی از محدودیت های استفاده از تلویزیون در آموزش به شرح ذیل می باشد:
1. مشکل وجود تفاوت های فردی در فراگیران از حیث سرعت یادگیری، علایق و نیازهای آنان در صورت استفاده از تلویزیون به شکل گروهی.
2. هزینۀ نسبتاً زیاد تولید و پخش برنامه بطور کلی بهره گیری از تلویزیون.
3. هزینۀ تهیه و به کار اندازی تجهیزات تلویزیونی به خصوص در شروع کار در مقایسه با دیگر رسانه های آموزشی قابل ملاحظه است.
4. یک جانبه بودن ارتباط در استفاده از تلویزیون و در نتیجه عدم وجود تعامل میان معلم و شاگرد.
5. محتوای برنامه های تلویزیونی با توجه به وقت محدود برنامه ها، اکثراً فشرده و ناقص می باشد.
6. تأکید بیشتر بر استفاده از برنامه های تلویزیونی، موجب دلسردی معلمان می شود و از نقش فعال آنها در فرایند یاددهی و یادگیری می کاهد. ادگاردیل در این زمینه می گوید: «برخی از معلمان نگران هستند که مبادا تلویزیون جایگزین آنها شود. خیر چنین نیست و معلمین با هیچ شیوۀ تکنولوژیکی نمی توانند جابجا شوند. نیاز به معلم در آینده بیشتر احساس می شود تا اینکه تلویزیون بخواهد جایگزین شود. معلمین قادر هستند کارهایی انجام دهند که ماشین نمی تواند انجام دهد.»
7. در صورتیکه فراگیران آمادگی کافی برای مشاهدۀ برنامه را نداشته باشند، تلویزیون به خودی خود قادر به پیش بینی و رفع آن نیست.

تجهیزات ویدئو
تجهیزات ویدئو امکانات ضبط و بخش برنامه های تلویزیونی را در کنار امکان مشاهدۀ برنامه های آماده برای ما میسر می سازد. بیشتر برنامه ها، امروزه به صورت کاست و سی دی (CD) که مصارف آموزشی دارند، به صورت آماده در اختیار مشتریان است. تجهیزات ویدئو، توان ضبط و پخش برنامه های تلویزیونی و ماهواره ای را دارد و با این کار به مقدار قابل توجهی در صرف وقت، صرفه جویی می شود.
در استفاده از تلویزیون و یا فیلم ویدئویی، زاویۀ افقی دید باید مورد توجه قرار گیرد. زاویۀ افقی دید زاویۀ میدانی است که مشاهده کنندگان تلویزیون در هنگام مشاهدۀ تلویزیون در آن قرار می گیرند که بر اساس پژوهش ها، نبایستی بیش از 45 درجه را تشکیل دهد. یعنی در تماشای برنامه های تلویزیونی، شاگردان بایستی در میدانی قرار گیرند که در هر طرف از محور دید، زاویه ای بیش از 45 درجه را تشکیل ندهند.

تلویزیون مدار بسته و مدار باز
به طور ساده، سیستم مدار باز همان سیستم انتقال امواج تلویزیونی از طریق فرستنده ها و مشاهدۀ برنامه ها از طریق گیرنده های تلویزیونی در منازل است.
ولی سیستم تلویزیونی مدار بسته شامل کابل های مخصوص، خطوط تلفنی و یا میکروویو هستند که ارتباط گیرنده را با مراکز تولید و پخش مرتبط می سازند. به این سیستم ها که در آموزش بیشتر استفاده می شود، تلویزیون کابلی نیز می گویند. با استفاده از این سیستم می توان در یک زمان، چندین درس مختلف را در اختیار کلاس های گوناگون قرار داد. این سیستم قادر به پخش برنامه های تلویزیونی مدار باز از طریق گرفتن امواج از راه هوا نیز می باشد.